สร้างพันธมิตรและผู้ร่วมทุน

แหล่งเงินส่วนหนึ่งของกิจการเพื่อสังคมและสิ่งแวดล้อมคือกรหาพันธมิตรหรือผู้ร่วมทุน โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อต้องการขยายขนาดของกิจการ แต่นอกจากตัวเงินแล้วผู้ประกอบการเพื่อสังคมจำนวนหนึ่งยังมองเห็นว่า การมีพันธมิตรมาร่มกิจการนั้น เอื้อให้ทั้งสองฝ่ายสามารถใช้ทรัพย์สินของตัวเอง ไม่ว่าจะเป็นความเชี่ยวชาญ หรือ ฐานลูกค้ามาเป็นคานงัด ตลอดไปจนถึงารแบ่งปันความรู้ การขยายสัมพันธ์ใหม่ ๆ และการพัฒนาการบริการลูกค้าให้ครอบคลุมกว่าเดิม รวมทั้งการได้รับความยอมรับจากรัฐบาลและหน่วยงานระหว่างประเทศ

ในขอบเขตทั่วโลก ธุรกิจเอกชนเองกก็กำลังหาหนทางจับมือเป้นพันธมิตรกับผู้ประกอบการเพื่อสังคม แม้ว่าในฝั่งของผู้ประกอบการเพื่อสังคมจากการสำรวจมีไม่ถึงหนึ่งในสามที่มีพันธมิตรร่วมทุนอยู่แล้วหรือมีแผนจะพาพันธมิตรเข้ามาร่วมก็ตาม

ปัญหาส่วนหนึ่งอยู่ตรงการเลือกสรรพันธมิตรอย่างระมัดระวัง เพื่อรักษาความบริสุทธิ์ขององค์กรเอาไว้ แต่แนวโน้มที่ชัดเจนก็คือการจับคู่ระหว่างธุรกิจเอกชนและกิจการเพื่อสังคมเพิ่มสูงขึ้น

หาทุนจากบริษัทรวมลงทุนในกิจการแรกเริ่ม

บริษัทร่วมลงทุนประเภทนี้ หรือ เวนเจอร์ แคปปิตัล ได้รับความนิยมมาเป็นอันดับที่ห้า มากกว่าหนึ่งในสามบอกว่ามีแผนจะหาทุนจากแหล่งเงินทุนประเภทนี้ ส่วนหนึ่งเพราะกลุ่มตัวอย่างรวมเอาผู้ประกอบการด้านเทคโนโลยีที่สะอาดเข้าไว้ด้วย

บริษัทร่วมลงทุนในกิจการแรกเริ่มจะเสาะหากิจการที่มีแนวโน้มจะกำไรดีในระยะยาว

ในขณะที่กิจการเพื่อสังคมและสิ่งแวดล้อม เช่น ความมั่นคงด้านพลังงาน ก็ดูเหมือนจะเป็นกิจการที่บริษัทพวกนี้ให้ความสนใจมาก

ธนาคารไทรโอดอสในเนเธอร์แลนด์ เป็นตัวอย่างหนึ่งของธนาคารที่ก่อตั้งขึ้นเพื่อบริหารจัดการเงินเพื่อสังคม มองหาช่องทางใหม่ๆที่ธนาคารแกระแสลักละเลย เช่น การกระตุ้นและส่งเสริมการพัฒนาพลังงานทางเลือก เป็นต้น ไทรโอดอสขยายเข้าในหลายประเทศในยุโป พึ่งเป้าไปที่บริษัทหรือองค์กรที่ปรับปรุงสิ่งแวดล้อมหรือสร้างมูลค่าเพิ่มด้านสังคมและวัฒนธรรม จัดตั้งกองทุนร่วทลงทุนและเข้าลงทุนในกิจการเพื่อสังคมและสิ่งแวดล้อมทั่วทั้งทวีปยุโรป โดยมีเป้าหมายหลักอยู่ในธุรกิจพลังงานทดแทน อาหารเกษตรอินทรีน์ การค้าที่ยุติธรรรม เทคโนโลยีสะอาด วัฒนธรรมชุมชนและขภาวะ เป็นต้น

ไทนโอดอสก่อตั้งมาราว 40 ปี จนถึงปัจจุบันเม็ดเงินในกองทุนร่วมลงทุนสำหรับกิจการเพื่อสังคมและสิ่งแวดล้อมสามกองทุนมูลค่าเกือบ 4,000 ล้านบาท

นอกจากเงินแล้วสิ่งที่ผู้ประกอบการเพื่อสังคมและสิ่งแวดล้อมจะได้จากนักลงุทนประเภทเวนเจอร์ แคปปิตัล คือ วินัย คำแนะนำจากประสบการณ์อันจัดเจน การบริหารความเสี่ยงและโอกาส

แต่ผู้ประกอบการก็ต้องเข้าใจธรรรมชาติของเวนเจอร์ แคปปิตัล ที่จะได้ผลตอบแทนจากการลงทุนงามๆ ด้วยการหาทางออกจากกิจการให้เร็วที่สุด เช่น การขายกิจการ การคววบรวมบริษัท ซึ่งนำไปสู๋การเข้าตลาดหลักทรัพย์นั่นเอง

การกระจายหุ้นให้กับประชาชน

ทางเลือกในการเข้าตลาดหุ้นเป็นทางเลือกอันดับท้ายสุดที่กลุ่มตัวอย่างในการสำรวจจะเลือก เพราะตลาดหุ้นปัจจุบันไม่อาจรองรับหรือปรับใช้กับผู้ประกอบการพื่อสังคมได้ ข้อเรียกร้องของ มูฮัมหมัด ยูนูส แห่ง ธนาคารกรามีน ให้โลกมีตลาดหุ้นเพื่อสังคม หรือ ความพยายามผลักดันให้มันเกิดขึ้นผ่านโครงการ โกลบัล เอ็กซ์เชนจ์ ฟอร์ โซเชียล อินเวสต์เมนต์ ยังไม่เป็นผล

ในสภาพความเป็นจริงกิจการเพื่อสังคมและสิ่งแวดล้อมยังต้องการเงินทุนอีกจำนวนมหาศาล ทว่าก็ไม่มีเงินทุนก้อนใหญ่ใดๆที่จะหามาได้โดยปราศจากการกำหนดเงื่อนไข

แม้ว่าจะมีกิจการเพื่อสังคมในโมเดลที่ 3 บางกิจการสามารถขยายเติบโตและเข้าไประดมทุนจากตลาดหุ้นได้ก็ตาม แต่นั่นไม่ใช่รูปแบบปรกติที่เกิดขึ้น โดยภาพรวมแล้วตลาดหุ้นแทบเป็นไปไม่ได้สำหรับกิจการเพื่อสังคมจะเข้าไปรดมทุน

บางโครงการที่น่าสนใจอย่างเช่น โซเชียล สต๊อก เอ็กซ์เชนจ์ ในบราซิล ที่ริเริ่มโดยตลาดหลักทรัพย์เซาเปาโล หรือ โบเสวป้า เพื่อเชื่อมโยงระหว่างองค์กรไม่แสวงกำไรกับนกลงทุนในตลาดหุ้นที่ต้องการสนับสนุนโครกงารเพื่อสังคม

โครงการเพื่อสังคมยื่นขอรับทุนจากตลาด เมื่อผ่านการอนุมัติ โบเวสป้า และเครือข่ายบริษัทนายหน้าค้าหลักทรัพย์ 120 แห่งทั่วบราซิลก็จะประชาสัมพันธ์พอร์ตลงทุนที่ประกอบด้วยโครงการต่างๆให้นักลงทุนรับรู้เพื่อพยายามจะขาย “หุ้นสังคม” เหล่านี้ ทุนที่ระดมผ่านตลาดหุ้นเพื่อสังคมจะส่งตรงไปยังองค์กรไม่แสวงกำไร โดยไม่มีการหักค่านายหน้าหรือค่าธรรมเนียมใดๆ

เป็นการส่งเสริมองค์กรเพื่อสังคมและสิ่งแวดล้อมในฐานะ “องค์กรที่แสวงหากำไรด้านสังคม”

ตลาดหุ้นในแอฟริกากำลังเลียนแบบโบเวสต้าโดยก่อตั้ง เซาธ์ แอฟริกัน โซเชียล อินเวสต์เมนต์ เอ็กซ์เชนจ์ขึ้นเมื่อราวสามปีที่แล้วนี้เอง เปิดตัวด้วย 15 โครงการที่ทำ “กำไรสังคม” ซึ่งใช้กลไกคล้ายคลึงกันกับของบราซิล

การจะตลาดหุ้นเพื่อสังคมที่ทำงานได้จริงนั้นจะต้องมีการคิดค้นอะไรใหม่ๆมากมาย แม้กระทั่งกฏหมายที่เอื้ออำนวยและมีเป้าหมายเฉพาะสำกรับกิจการเพื่อสังคม

แต่ปัญหาสำคัญที่เป็ยรากเหง้าก็คงอยู๋ที่เวลานี้ทั้งโลกยังคงยกมูลค่าทางการเงินและมูลค่าทางสังคมออกจากกันอย่างสิ้นเชิง

ในขณะที่ภาคส่วนหนึ่งใสังคมพยายามทำกำไรสูสุดโดยไม่คำนึงถึงผลกระทบต่อความอยู่ดีกินดีของสังคมส่วนรวม อีกภาคส่วนหนึ่งก็กำลังพยายามจัดการกับผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น

โดยรวมแล้วระบบที่กำลังดำเนินอยู่นี้เป็นระบบที่พิกลพิการใช้งานไม่ได้

ถึงเวลาแล้วที่เราจะต้องเขียนกติกาใหม่ขึ้นมา