สร้างตลาดแห่งอนาคต

สิ่งที่ผู้ประกอบการเพื่อสังคมและสิ่งแวดล้อมแตกต่างจากผู้ประกอบการกระแสหลักอยู่ตรงทัศคติที่ว่า "เราทำได้" หรือ "เราจะทำให้ได้" เช่นเดียวกับสองพี่น้องตระกูลไรท์ ช่างจักรยานหัวรั้นที่ฝันว่าจะสร้างเครื่องบิน ในขณะที่คนอื่นๆมองเห็นแต่อุปสรรคที่ข้ามไม่พ้น

ไม่เพียงความสามารถในการมองเห็นโอกาสอันเกิดจากปัญหาเท่านั้น แต่คนเหล่านี้ยังมีทักษะในการเป็นผู้นำ ทำให้สามารถวางรากฐานของตลาดและกิจการแห่งอนาคตขึ้นมาได้

ในตลาดแห่งความเหลื่อมล้ำขนาดใหญ่อันเป็นส่วนหนึ่งของผลพวงจากโลกาภิวัตน์ และกระบวนการสร้างความมั่งคั่งของธุรกิจกระแสหลัก บรรดาผู้ประกอบการหัวรั้นกลับมองเห็นเป็นโอกาสของตลาดใหม่ๆในอนาคต

หากผู้ประกอบการกระแสหลักอยากฉวยโอกาสเหล่านี้ก็จำเป็นต้องเรียนรู้จากผู้ประกอบการเพื่อสังคมละสิ่งแวดล้อม เพราะพวกเขาทำงานอยู่ในตลาดเเหล่านี้อยู่แล้วในหลายๆแนวทาง

โอกาสในตลาดแห่งความเหลื่อมล้ำขนาดใหญ่สรุปรวมได้ 10 แบบด้วยกัน ได้แก่ โอกาสด้านโครงสร้างประชากร โอกาสด้านการเงิน โอกาสด้านโภชนาการ โอกาสด้านทรัพยากร โอกาสด้านสิ่งแวดล้อม โอกาสด้านสุขภาพ โอกาสด้านเพศ โอกาสด้านการศึกษา โอกาสด้านดิจิตัล และโอกาสด้านความมั่นคง

ลองมาพิจารณากรณีตัวอย่างบางส่วนที่ตัดทอนมาจากหนังสือ "พลังของคนหัวรั้น"

ผู้ประกอบการเพื่อสังคมและสิ่งแวดล้อมต่างดำเนินกิจการอยู่ในตลาดเหล่านี้อยู่แล้วทั้ง 3 โมเดล เช่น คิคสตาร์ต ในแอฟริกา ซึ่งเป็นกิจการโมเดลที่ 2 ก่อตั้งขึ้นเพื่อลดช่องว่างความเหลื่อมล้ำด้านการเงินด้วยการกระตุ้นการเติบโตของผู้ประกอบการรายย่อย การสร้างเครืองจักรเปี่ยมนวัตกรรม ใช้งานได้จริง ราคาย่อมเยาว์เพื่อให้ผู้มีรายได้น้อยเข้าถึงได้

จนถึงปัจจุบัน ธุรกิจขนาดเล็กกว่า 50,000 รายใช้เครื่องจักรของคิคสตาร์ต สร้างมูลค่าในแง่ของผลกำไรและค่าแรงสูงถึง 452 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี ทำให้คนมีงานทำกว่า 35,000 คน

กิจการมของคิคสตาร์ตนั้นมีผู้ประเมินว่าสร้างมูลค่ากว่าร้อยละ 0.6 ของจีดีพีให้กับประเทศเคนยา และ ร้อยละ 0.25 ของจีดีพีในแทนซาเนีย

อนาคตของเกษตรกรรายย่อยที่เป็นลูกค้าของคิคสตาร์ตในวันนี้ก็คือการเป็นลูกค้าของบริษัทครื่องจักรรายใหญ่ เช่น จอห์นดรี หรือ แคทเทอร์พิลลาร์ ในอนาคตนั่นเอง

ไม่น่าแปลกใจที่จอห์นดรี มาจับมือเป็นพันธมิตรกับ คิคสตาร์ต เพื่อเร่งกระบวนการดังกล่าว

คิคสตาร์ตกลายเป็นกรณีศึกษาในหลักสูตรปริญญาโทด้านบริหารธุรกิจทั่วโลก

พวกเขามีความฝันที่ไม่ต่างไปจากเฮนรี ฟอร์ด ในภูมิภาคของโลกที่เต็มไปด้วยความเหลื่อมล้ำ ทว่าสามารถเอื้อมไปถึงเป้าหมายได้ด้วยการสร้างตลาดใหม่ขึ้นด้วยโมเดลธุรกิจที่คาดไม่ถึง

อีกตัวอย่างที่น่าสนใจก็คือโอกาสทางด้านโภชนาการ อันเป็นข้อเท็จจริงที่ดำรงอยู๋คู่กับประวัติศาสตร์มนุษย์มาอย่างยาวนาน ผู้ประการเพื่อสังคมและสิ่งแวดล้อมจำนวนไม่น้อยทำงานเพื่อต่อสู้กับปัญหาเหล่านี้ ไม่ทางตรงก็ทางอ้อม

ในญี่ปุ่น ทาคาโอะ ฟูรูโนะ เริ่มมีบทบาทเมื่อกลางทศวรรษ 1970 ตัดสินใจเปลี่ยนฟาร์มของเขาให้เป็นเกษตรอินทรีย์ หลังจากใช้แรงกายต่อสู้กับวัชพืชในแปลงเกษตรเป็นเวลาถึงสิบปี เขาก็ค้นพบภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ใช้เป็ดไอกาโมะในการปกป้องนาข้าวเป็ดพวกนี้กินแมลง ศัตรูพืช และหอยทาก รวมทั้งใช้เท้าขุดวัชพืช ซึ่งทำใก้ต้นข้าวแข็งแรงกว่าเดิม

หลังจากหันมาใช้เป็ดไอกามะในการกำจัดแมลงและศุตรูพืช ผลผลิตของเขาก็พุ่งสูงขึ้น จากนั้นก็ก้าวไปสู๋ความสำเร็จในการวางตลาด "ข้าวเป็ด" ซึ่งขายในราคาสูงกว่าข้าวปรกติถึงรอยละ 20-30 ในญี่ปุ่นและประเทศอื่นๆ จากพื้นที่เการเกษตรขนาดเล็กเพียง 19 ไร่ สามารถทำรายได้ถึงปีละกว่า 160,000 ดอลลาร์สหรัฐ จากข้าว ผักปลอดสารพิษ ไข่ และลูกเป็ด

ปัจจุบันเกษตรกรกว่า 75,000 รายในจีน ญี่ปุ่น เกาหลี เวียดนาม ฟิลิปปินส์ ลาว กัมพูชา และมาเลเซียใช้วิธีของฟูรโนะในการทำการเกษตร

อีกตัวอย่างหนึ่งเป็นเรื่องของผู้ประกอบการนาม เฮคเตอร์ กอนซาเลซ ในเม็กซิโก ซึ่งใช้ความรู้ทางเทคนิคเพื่อรับมือกับความท้าทายทางด้านโภชนาการ กอนซาเลซ ก่อตั้งกิจการ กัวดรีโตส บริษัทผลิตสม เนยแข็ง และโยเกิร์ตที่ประสบความสำเร็จ เมื่อบริษัทประสบความสำเร็จ กอนซาเลซ ใช้พลังที่เหลือของเขาเพื่อจะเข้าแก้ไขปัญหาโรคขาดสารอาหารอย่างรุนแรงขของชาวเม็กซิกัน

เขาก่อตั้งธนาคารอาหารขึ้น และภายในสองปีมันก็กลายเป็นธนาคารอาหารที่ใหญ๋ที่สุดในเม็กซิโก และอยู่ได้ด้วยตัวเอง สามารถลี้ยงคนได้ถึงวันละ 100,000 คน

และความที่เป็นคนชอบทำอะไรใหม่ๆแทนที่จะลอกแบบจากโมเดลอื่นๆที่พิสูจน์ความำสร็จมาแล้ว ในที่สุดกอนซาเลซก็เกิดแรงบันดาลใจให้คิดค้นวิธีแปลง "ของเสีย" ซึ่งเป้นพิษต่อสิ่งแวดล้อมทว่ามีโปรตีนสูงจากกระบวนการผลิตเนยแข็งและโยเกิร์ตให้เป้นผลิตภัณฑ์ที่มนุษย์บริโภคได้

เขาเริ่มจากการปลงของเสียเหล่านั้นให้เป็นอาหารสุกรแจกฟรีสำหรับเกษตรกรได้

ต่อจจากนั้นทุ่มเทเวลาอีก 15 เดือนในการวิจัยและพัฒนาจนสามารถแปรสภาพผงโปรตีนให้ปลอดภัยไม่เพียงสำหรับคนบริโภคได้เท่านั้น แต่ยังมีรสชาติดีและต้นทุนต่ำมากๆด้วย ผลิตภัณฑ์ใหม่นี้เริ่มทดลองตลาดผู้บริโภค และกระจายผ่านองค์กรหลักด้านโภชนาการทั้งภาครัฐและองค์นานาชาติ

นวัตกรรมที่เกิดจากการมองหาโอกาสใหม่จากตลาดที่เหลื่อมล้ำนี้จะทำลายอุปสรรคที่กีดขวางศักยภาพของคนจน สิ่งที่ฟูรูโนะและกอนซาเลซทำคือการคิดค้นให้ได้สารอาหารคุณภาพสูงให้กับตลาดในช่วงของฐานปิระมิด ด้วยวิธีการที่ขยายชนาดได้ นำไปสู่การปรับปรุงชีวิตของผู้คน