เปลี่ยนระบบ
ถ้าบรรดาผู้ประกอบการที่กล่าวถึงมาก่อนหน้านี้จะเห็นพ้องต้องกันเรื่องอะไรแล้ว มันก็คือความเห็นที่ว่า ระบบปัจจุบันใช้การไม่ได้อีกต่อไป บางส่วนของระบบยังทำงานได้ (ในทางที่ทำให้กลุ่มอภิสิทธิ์ชนหรือชนชั้นนำได้เปรียบ) แต่โดยรวม ระบบธรรมาภิบาล ระบบตลาด และระบบสังคมที่เราได้รับเป็นมรดกตกทอดจากศตวรรษที่ 20 นั้น ล้วนเป็นระบบที่ไม่เหมาะสมสำหรับศตวรรษที่ 21
ด้วยเหตุนี้ จึงไม่ควรมีใครแปลกใจที่ได้รู้ว่าคุณสมบัติหลักข้อหนึ่งของผู้ประกอบการเพื่อสังคม และผู้ประกอบการเพื่อสิ่งแวดล้อมด้วยในระดับที่น้อยกว่า คือการที่พวกเขาเสาะหาวิธีที่จะเปลี่ยนแปลงระบบ ไปต่อกรกับความท้าทายด้านสังคม สิ่งแวดล้อม และธรรมาภิบาลที่รากของปัญหา
ถ้าเราจะใช้กีฬาเป็นอุปมาอุปไมย คนบางคนอาจเลือกที่จะเปลี่ยนอารมณ์ของผู้เล่นในสนามหรือออกแบบสนามกีฬาเสียใหม่ แต่มีน้อยคนที่จะพยายามเปลี่ยนกฎกติกาของเกม หรือแม้แต่เปลี่ยนเกมนั้นทั้งเกม
ผู้ประกอบการส่วนใหญ่มีบุคลิกแบบนักเปลี่ยนเกม (game changer) หลายคนพยายามมีอิทธิพลต่อนโยบายรัฐ กฏเกณฑ์ที่กำกับตลาด ระบบการศึกษา หรืออะไรก็แล้วแต่ที่พวกเขาคิดว่าจะช่วยให้บรรลุวัตถุประสงค์ แต่ในขณะที่บางคนพยายามเปลี่ยนกฏกติกาของเกม คนอื่นกลับพยายามทำแบบนั้นเฉพาะในกรณีที่กฏเหล่านั้นพุ่งชนสภาพความเป็นจริงที่ใหญ่กว่าในทางที่ทำให้พวกเขาไม่สบายใจ
ในประวัติศาสตร์ นักเปลี่ยนเกมหลายคนมาจากโลกของวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี แซมมวล พลิมซอล (Samuel Plimsoll) คือหนึ่งในนั้น เขาทุ่มเทความพยายามนานหลายทศวรรษในการบังคับให้อุตสาหกรรมการขนส่งทางเรือยอมรับเส้นบอกระดับบรรทุกซึ่งต่อมาเป็นที่รู้จักในชื่อ “Plimsoll line” (เส้นบอกระดับบรรทุก หมายถึงระดับสูงสุดที่อนุญาตให้ท้องเรือจมลงในน้ำจากการบรรทุกสิ่งของ เพื่อลดความเสี่ยงที่เรือจะจมจากการบรรทุกน้ำหนักมากเกินไป)
ธอมัส เอดิสัน (Thomas Edison) ก็เป็นนักเปลี่ยนเกมเหมือนกัน ตอนที่เขาช่วยเปิดสวิตช์ไฟฟ้าให้กับโลก เฮนรี ฟอร์ด (Henry Ford) ก็เป็นนักเปลี่ยนเกมจากการคิดค้นกระบวนการผลิตแบบสายพาน เจมส์ วัตสัน (James Watson) กับ ฟรานซิส คริก (Francis Crick) เปลี่ยนเกมเมื่อค้นพบโครงสร้างพื้นฐานของรหัสพันธุกรรมมนุษย์
และ ทิม เบอร์เนอร์ส-ลี (Tim Berners-Lee) ก็เปลี่ยนเกมด้วยการเขียนโค้ดปฏิบัติการชุดแรกสำหรับเวิร์ลด์ไวด์เว็บ (World Wide Web) และงานปัจจุบันของเขาด้านซีแมนติค เว็บ (Semantic Web พัฒนาการรุ่นต่อไปของเวิร์ลด์ไวด์เว็บ เป็นการสร้างเครือข่ายของข้อมูลที่มีการ “มาร์กอัพ” ข้อมูลเพื่อให้แสดงผลการค้นหาตาม “ความหมาย” ของข้อมูลและความเกี่ยวโยงกัน ไม่ใช่แสดงแต่รายชื่อเว็บไซต์เฉยๆ อย่างที่เป็นอยู่)
นอกเหนือจากสาขาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ผู้ประกอบการเพื่อสังคมในวันนี้กำลังศึกษาวิธีการใหม่ๆ ด้านธรรมาภิบาล กรรมสิทธิ์ในทรัพย์สิน และการเปลี่ยนแปลงตลาด เช่น คนอย่างเฮอร์นันโด เดอ โซโต (Hernando de Soto) นักเศรษฐศาสตร์ชาวเปรู ทำงานอย่างหนักในการรณรงค์รูปแบบของระบบธรรมาภิบาลและระบบตลาดที่จะปรับปรุงชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนในประเทศกำลังพัฒนา
เดอ โซโตตั้งข้อสังเกตว่า ประเทศจีน “มีชาวจีนเพียง 250 ล้านคนจากประชากรทั้งหมด 1,300 ล้านคนที่มีกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินและสิทธิในการครอบครองสินทรัพย์ในภาคเอกชน” เขาเชื่อว่านับเป็นอีกครั้งหนึ่งที่คนบางคนจะต้องลุกขึ้นมาเปลี่ยนแปลงระบบ ก่อนที่จะปลดปล่อยพลังของผู้ประกอบการได้
ผู้ประกอบการคนอื่นๆ ก็รู้ดีเหมือนกันว่าการปรับเปลี่ยนระบบใหญ่ให้สนับสนุนเป้าหมายของพวกเขานั้นมีข้อดีมหาศาล ตัวอย่างที่น่าทึ่งตัวอย่างหนึ่งคือ แกรี่ โคเฮน (Gary Cohen) แห่ง Health Care Without Harm เครือข่ายระหว่างประเทศที่ประกอบด้วยโรงพยาบาลและระบบสุขภาพ บุคลากรด้านการแพทย์และพยาบาล และกลุ่มผู้มีส่วนได้เสียที่เกี่ยวข้อง
เป้าหมายที่ทะเยอทะยานของเครือข่ายนี้ก็คือ
“เพื่อเปลี่ยนแปลงอุตสาหกรรมสุขภาพทั่วโลก โดยไม่ลดระดับความปลอดภัยหรือระดับการดูแลผู้ป่วย เพื่อให้อุตสาหกรรมมีความยั่งยืนเชิงนิเวศ และไม่เป็นบ่อเกิดของอันตรายต่อสุขภาพของสาธารณชนหรือสิ่งแวดล้อมอีกต่อไป”
วัตถุประสงค์ข้อหนึ่งของ Health Care Without Harm คือการค่อยๆ เลิกใช้สารเคมีและวัสดุมีพิษที่อาจส่งผลกระทบต่อสุขภาพของผู้ป่วย บุคลากรด้านการแพทย์ สาธารณชน และสิ่งแวดล้อม
สิ่งที่ผู้ประกอบการเพื่อสังคมและสิ่งแวดล้อมกำลังเปลี่ยนแปลงระบบกินความครอบคลุมตั้งแต่เรื่อ ความโปร่งใส ความรับผิด การรับรองคุณภาพการปฏิรูปที่ดิน การค้าสิทธิการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (emission trading)
ไปจนถึงมูลค่าและการประเมินมูลค่า
ในแต่ละสาขา มีทั้งคนจริงๆ และองค์กรจริงๆ ที่กำลังอุทิศพลังงานและทรัพยากรอื่นๆ อย่างมากมายให้กับการสร้างความเปลี่ยนแปลง บริษัทกระแสหลักที่เข้าไปมีส่วนร่วมกับโครงการเหล่านี้ตั้งแต่เนิ่นๆ ไม่เพียงแต่มีโอกาสที่จะเขียนกฎกติกาของตลาดในอนาคต แต่ยังได้เปรียบคู่แข่งด้วย บริษัทที่ตามไม่ทันอาจพบว่าพวกเขาต้องดิ้นรนในการตามให้ทันกิจการที่สำคัญที่สุดและพื้นที่โอกาสแห่งศตวรรษที่ 21
