ถ้าเป็นคนสนใจวรรณกรรมต่างประเทศ ก็คงพอจะได้ยินมาบ้างว่า ฟีโอดอร์ ดอสโตเยฟสกี้ คือ ขุนเขาแห่งวรรณกรรมคลาสสิกของรัสเซีย และของโลก งานเขียนของเขาสะท้อนเบื้องลึกแห่งจิตใจมนุษย์ได้อย่างดีเยี่ยม
นั่นเป็นคำบอกเล่าที่รับรู้มานานนักหนาแล้ว ที่ผ่านมาเคยอ่านงานของดอสโตเยฟสกี้มาบ้าง ล้วนเป็นเรื่องสั้นหรือนิยายชนาดสั้นทั้งสิ้น แม้จะสมดังคำเล่าลือ แต่ก็ยังไม่เคยอ่านงานชิ้นเอกของเขา โดยเฉพาะ พี่น้องคารามาซอฟ หรือ แม้แต่ อาชญากรรมกับการลงทัณฑ์ มาก่อน
ที่จริงก็เคยเหมือนกันในฉบับภาษาอังกฤษของทั้งสองเล่มเอก แต่ไม่เคยอ่านไปจนจบสักที
เมื่อไม่นานมานี้ ตัดสินใจเด็ดขาดว่าจะอ่าน "พี่น้องคารามาซอฟ" ให้จบให้ได้ โดยอาศัยฉบับพากย์ไทยที่ "สดใส" แปลเอาไว้เมื่อยี่สิบปีมาแล้ว พิมพ์มาหลายครั้งแล้ว เล่มโตพอใช้เป็นหมอนหนมันเป็นนอนได้เลย
อ่านไปจนเหลืออีกไม่กี่หน้าก็จะจบแล้ว
รู้สึกได้ว่ามันเป็นนิยายที่กระเทาะเปลือกมนุษย์ออกมาได้ดีเยี่ยม
ทั้งๆที่ภาษาในการเขียน(หรือแปลก็แล้วแต่) ยังกับวรรณกรรมกับไทยยุคหม่อมเจ้าอากาศดำเกิง การเดินเรื่องก็ค่อนข้างจะเยิ่นเย้อ ออกลิเกในบางแง่มุม
ทว่ามันก็ตรึงให้อยากรู้อยากเห็นต่อไปว่าเรื่องราวจะไปจบลงยังไง
ตัวละครแต่ละตัวมีความวิปริตในจิตเกือบทุกคน หรือพูดง่ายๆคือ จิตไม่ปรกติ ทั้งพร่ำเพ้อและฟูมฟาย
แต่ก็เป็นตัวละครที่มีมิติ ไม่แบน
เป็นส่วนลึกของทนุษย์ที่ดอสโตเยฟสกี้แบออกมาให้เห็น
อ่านแล้ว คนอ่านอาจจะอยากเป็นอโลชา หรือ แม้แต่คิดว่าตัวเองเป็น ขณะที่คนทั่วๆไปก็ไม่ต่างจากมิตยา หรือ อิวาน .....และคนอื่นๆ
สุดท้ายแล้ว เสกสรรค์ ประเสริฐกุล สรุปว่าดอสโตเยฟสกี้เองก็สะท้อนไว้ในนิยายเรื่องนี้ว่า เหตุผลและความถูกผิดทางสังคม ไม่อาจตัดสินได้
และคงไม่มีใครบอกได้ด้วยเหมือนกัน
